Sigortalılık kapsamı: 4/a, 4/b, 4/c farkı ve kimler sigortalı sayılır?

27 Ekim 2026 · 6 dakikalık okuma · SGK Rehberi 1

1. Üç statü bir bakışta

Statünün adı, Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasındaki bent harfinden gelir. Bu nedenle e-Devlet'teki hizmet dökümünde ve SGK yazışmalarında "4/a", "4/b", "4/c" ifadeleri kullanılır.

2. 4/a: Hizmet akdiyle çalışanlar

Bir işverenin emri altında, ücret karşılığında iş sözleşmesiyle çalışan herkes 4/a sigortalısıdır. Sözleşmenin yazılı olması, sürenin tam ya da kısmi olması sonucu değiştirmez; kısmi süreli çalışan da 4/a kapsamındadır. Bu gruba girenlerden bazıları:

• Özel sektörde tam ya da kısmi süreli çalışanlar,
• Ev hizmetlerinde ayda 10 gün ve daha fazla çalışanlar,
• Gemi adamları ve profesyonel sporcular,
• Kamu kurumlarında iş sözleşmesiyle (işçi kadrosunda) çalışanlar ile 657 sayılı Kanunun 4/B maddesine göre çalışan sözleşmeli personel,
• Türkiye'de iş sözleşmesiyle çalışan yabancılar (Türkiye ile sosyal güvenlik sözleşmesi bulunan ülkelerden geçici görevle gelip kendi ülkesinin sigortasına bağlı kalanlar hariç).

3. 4/b: Kendi adına ve hesabına çalışanlar

Kanun, hizmet akdine bağlı olmadan kendi adına çalışanları dört grupta sayar; köy ve mahalle muhtarları da bu statüdedir:

• Gelir vergisi mükellefleri: ticari kazanç (bilanço, işletme ya da basit usul) veya serbest meslek kazancı nedeniyle mükellef olanlar.
• Esnaf ve sanatkârlar: gelir vergisinden muaf olup esnaf ve sanatkâr siciline kayıtlı olanlar.
• Şirket ortakları: limited, kollektif gibi şirketlerin bütün ortakları; anonim şirketlerde yalnız yönetim kurulu üyesi olan ortaklar; sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerde komandite ortaklar.
• Tarımsal faaliyette bulunanlar: kendi adına tarım yapanlar. Tarımsal faaliyetten giderler düşüldükten sonra kalan aylık ortalama geliri asgari ücretin 30 günlük tutarından az olduğunu belgeleyenler bu kapsama alınmaz.

4/b sigortalılığı için ayrıca başvuru gerekmez. Vergi mükellefiyetinin, esnaf sicil kaydının ya da şirket ortaklığının başladığı tarihte sigortalılık kendiliğinden başlar; kayıtlar SGK'ya ilgili kurumlarca bildirilir. Primi ödeme yükümlülüğü ise sigortalının kendisindedir.

4. 4/c: Kamu görevlileri

Kamu idarelerinde kadro karşılığında çalışan memurlar, hâkim ve savcılar, subay ve astsubaylar gibi görevliler 4/c sigortalısıdır. Dikkat edilmesi gereken nokta, kamuda çalışan herkesin 4/c olmadığıdır: kamu işçileri ve 657 sayılı Kanunun 4/B maddesindeki sözleşmeli personel 4/a kapsamındadır. 657'deki "4/B" ile 5510'daki "4/b" adları benzese de farklı şeylerdir.

5. Kısmen sigortalı sayılanlar

Kanunun 5 inci maddesi, bazı kişiler için sigorta kollarının yalnız bir bölümünü uygular. Bu kişiler emeklilik için prim günü kazanmaz; çoğunlukla yalnız iş kazası ve meslek hastalığı sigortası kapsamındadır. Başlıcaları:

• Zorunlu staj yapan meslek lisesi ve yükseköğretim öğrencileri,
• Mesleki eğitim gören aday çırak, çırak ve öğrenciler,
• İŞKUR'un düzenlediği kurslara katılan kursiyerler,
• Ceza infaz kurumlarında çalıştırılan hükümlü ve tutuklular.

6. Sigortalı sayılmayanlar

Kanunun 6 ncı maddesi bazı çalışmaları kapsam dışında tutar. Uygulamada en çok karşılaşılanlar:

• Eşinin yanında ücretsiz çalışan eş,
• Aynı konutta birlikte yaşayan üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları arasında, dışarıdan biri katılmadan konut içinde yapılan işler,
• Ev hizmetlerinde ayda 10 günden az çalışanlar (bu kişiler için yalnız iş kazası ve meslek hastalığı sigortası primi ödenir),
• Askerlik görevini er ve erbaş olarak yapanlar,
• Sosyal güvenlik sözleşmesi bulunan ülkelerden geçici görevle gelip kendi ülkesinin sigortasına tabi olan yabancılar.

7. Örnek tablo: Kim hangi statüde?

8. Sık yapılan hatalar

• "Kâr payı almıyorum, Bağ-Kur'lu değilim": Limited şirket ortaklığı, kazanç olup olmadığına bakılmaksızın 4/b sigortalılığı başlatır. Prim borcu, ortaklık sürdükçe birikir.
• Ev hizmetlerinde gün sayısını yanlış hesaplamak: Ayda 10 gün sınırı çalışılan gün sayısına bakar; haftalık düzen değiştiğinde aylık toplam yeniden kontrol edilmelidir.
• İşe giriş bildirgesini geç vermek: 4/a'da bildirim, çalışan işe başlamadan önce yapılmalıdır; işe başladıktan sonra verilen bildirge idari para cezasına yol açabilir.
• 657'deki 4/B ile 5510'daki 4/b'yi karıştırmak: Sözleşmeli kamu personeli Bağ-Kur'lu değil, 4/a sigortalısıdır.
• Stajyerin emekliliğe sayılacağını düşünmek: Zorunlu staj süresi, kural olarak emeklilik prim günü kazandırmaz.

9. Ne yapmalı?

• e-Devlet'te "SGK Tescil ve Hizmet Dökümü" ekranından statünüzü ve prim günlerinizi kontrol edin. Beklemediğiniz bir 4/b kaydı (örneğin unutulmuş bir şirket ortaklığı) prim borcu anlamına gelebilir.
• Şirket kurarken ya da ortaklıktan çıkarken 4/b sigortalılığının başlangıç ve bitiş tarihlerini işletmenizin mali müşaviriyle birlikte takip edin.
• Evinizde çalışan biri varsa aylık çalışma gününe göre doğru bildirimin yapıldığından emin olun.
• Aynı anda iki statüde çalışma söz konusuysa (ör. hem işçi hem şirket ortağı), hangi statünün esas alınacağı Kanunun 53 üncü maddesine göre belirlenir; durum ayrıca değerlendirilmelidir.

Sık sorulan sorular

Ergün Volkan Güven, Mali Müşavir. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; özel durumlar için işletmenizin mali müşaviriyle birlikte değerlendirme yapılmalıdır. Mevzuat dayanakları: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.4, 5, 6, 8, 53 ve ek m.9. Resmî kaynak: SGK, Sigortalılık Kapsamı. Son kontrol: 27.10.2026.